Պաշտոնական էլ. փոստ

(միայն www.e-citizen.am համակարգով ծանուցումների համար)

Տպել

Համայնքներ

Համայնքի մասին

Զառիթափ

Մակերես` 46873,65կմ2

Բնակչություն` 4262

Զառիթափ համայնքը կազմավորվել է <<Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին>> ՀՀ օրենքում 2016 թվականի հունիսի 17-ին կատարված փոփոխության արդյունքում՝ ՀՀ Վայոց ձորի Արտավան, Բարձրունի, Գոմք, Խնձորուտ, Մարտիրոս, Նոր Ազնաբերդ, Սարավան, Սերս գյուղական համայնքների միավորումից և իր վարչական տարածքում ընդգրկում է Ախտա, Կապույտ, Ուղեձոր գյուղական բնակավայրերը։
Համայնքի կենտրոնը Զառիթափ գյուղն է։
<<Տեղական ինքնակառավարման մասին>> ՀՀ օրենքի 84 հոդվածի(Անցումային դրույթներ), 14-րդ մասի համաձայն, համայնքի տեղական ինքնակառավարման մարմինների(Համայնքի ղեկավար և ավագանի) ընտրությունները կայացել են 2016 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 11-ից տեղական ինքնակառավարման նոր մարմինների լիազորությունները մտել են ուժի մեջ։
Մակերես` 46873,65կմ2
Բնակչություն` 4262
Զառիթափ գյուղը գտնվում է Վայքի լեռնաշղթայի հարավ-արևելյան մասում։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 1400-2100մ։ Հյուսիս արևելքից սահմանակից է պետական անտառ-արգելանոցին, արևելքից Գոմք գյուղին, հարավից Մարտիրոս գյուղին, արևմուտքից Փոռ և Ազատեկ գյուղերին։
Գյուղի հյուսիսային սահմանով անցնում է Արփա գետը։
Գյուղը փռված է յոթ բլուրների վրա, գյուղամիջով անցնում է Փշոնք գետը, որին միանում են չորս փոքրիկ վտակներ։
Զառիթափ գյուղը հիմնադրվել է 1829թ։
Գյուղացիները հիմնական զբաղվում են հողագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։
Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, գործող մանկապարտեզ, առողջության առաջնային պահպանության կենտրոն, մանկապատանեկան տուրիստական բազա։

Համայնքի կազմի մեջ մտնող բնակավայրերը այբբենական հերթականությամբ՝

Արտավան
Այն գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Վայքի տարածաշրջանում` Վայք-Սիսիան խճուղու աջ կողմում, մարզի հարավարևելյան մասում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոն Եղեգնաձոր քաղաքից 37կմ է, հանրապետական նշանակության ճանապարհից` 9կմ։
Հյուսիսից և արևելքից սահմանակից է Սարավանին, արևելքից` Սյունիքի մարզին, հարավ-արևելքից` պետական սահմանին /Ադրբեջանի Հանհապետություն/, հարավից և հարավ-արևմուտքից` Գոմքին,
արևմուտքից` Զառիթափին, հյուսիս-արևմուտքից և հյուսիսից` Գնդեվազ գյուղական համայնքին։
Գյուղը հիմնադրվել է 10-18-րդ դարերում։ Նախկինում այստեղ եղել է հինգ բնակատեղի` <<Դամրչլար>> (Դարբնի), <<Մարաթուզ>>, <<Չրախլու>> /Լուսաբեր/, <<Ջուլ>>, <<Դամբարանադաշտ>>։ Այս բնակատեղիներից մի քանիսի մասին որոշ տեղեկություններ մեզ են հասել Գաբրիել Տեր-Հովհաննիսյանի (Քաջբերանի) <<Ճանապարհորդական նկատողոթյուններ>> գրքից (1870-ական թվականներ)։
Մինչև 1949 թվականը գյուղը կոչվել է Ջուլ, որը համապատասխանում է գյուղի այժմյան տարածքին։
Բնակչությունը ռուս- պարսկական պատերազմի տարիներին ներգաղթել է Խոյ, Սալմաստ գավառներից, նախ բնակվել է Ախաչ գյուղում, ապա այնտեղից տեղափոխվելև վերաբնակվել Ջուլում։
Գյուղը վերաբնակեցվել է 1949թ. մարտ ամսից ու վերանվանվել՝ Արտավան։
Գյուղը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1860մ բարձրության վրա։ Կլիման ձմռանը ցրտաշունչ է , ամռանը` զով։ Հաճախակի են չորային, երաշտի տարիները։
Գյուղից վերև բարձրաբերձ գագաթներով սարեր են, որոնց լանջերից բխող աղբյուրները խմելու և ոռոգման ջուր են մատակարարում գյուղին։
Գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց, բուժկետ, կապի հանգույց։ Գյուղի տնտեսության գլխավոր ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Հիմնականում
զբաղվում են հողագործությամբ և անասնապահությամբ։

Բարձրունի
Բնակավայրը գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Վայքի տարածաշրջանում։ Այն մարզկենտրոնից հեռու է 45կմ, Երևվանի` 220կմ։ Գյուղը սահմանամերձ բնակավայր է, Վայքի տարածաշրջանից հեռու է 28կմ, գտնվում է ծովի մակարդակից 1950մ-2050մ բարձրության վրա։ Կլիման ձմռանը ցրտաշունչ է ,ամռանը` զով։ Տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 350-400մմ։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են և չոր տափաստաններ, որոնց մի մասը վերամշակվել են` վերածվել կուլտուր- ոռոգելի լանդշաֆտների։
Գյուղը հիմնադրվել է 19-րդ դարի սկզբներին, այն վերաբնակեցվել է 1928 թվականին` Արեմտյան Հայաստանի Խոյ, Սալմաստ գավառներից ներգաղթված հայերով։
Գյուղի կենսագործունեության գլխավոր ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Կլիման նպաստավոր է այգեգործության, հացահատիկային, կերային մշակաբույսերի աճեցման համար։ Մարզդիկ զբաղվում են անասնապահությամբ ու մեղվաբուծությամբ։ Պահուստային հողերը չեն օգտագործվում սահմանամերձ լինելու պատճառով։
Գոմք
Վայոց ձորի շատ հին շեներից է Գոմքը։ Այն գրով հիշատակված է Ստեփանոս Օրբելյանի <<Սյունիքի Պատմությունը>> մեծարժեք երկում։ Մեծանուն պատմիչը պարզել է, որ Գոմք գյուղը վեց չափ հարկ է տվել Տաթևի վանքին, ինչն էլ նշանակում է, որ շենը եղել է ոչ շատ մեծ։
Գյուղն այդպես էլ հիշատակված է ` <<Գոմք>> և հիմնազուրկ է այն ենթադրությունը, թե դա հին Գոմեր գյուղն է։
Շենը եղել է ոչ շատ մեծ, սակայն աչքի է ընկել իր մի հրաշալի զարդով, որը մեր բազմադարյան ճարտարապետության եզակի նմուշներից է։ Դա որմնափակ խաչքար-մատուռն է՝ իր կառուցվածքով, մտահաղացմամբ, քանդակներով և վիմագիր հիշատակարաններով մի անգնհատելի կոթող։ Ըստ պահպանված արձանագրության` Խաչքար- մատուռը կառուցվել է 1263 թվականին։
Գյուղամիջում գտնվում է եկեղեցու ավերակներ, որն իր ոճով ավելի շատ նման է 16-17-րդ դարերի ճարտարապետական աշխատանքներին։
1989թ-ին լքված գյուղ են եկել Սումգայիթից, Բաքվից, Կիրովաբաթից և այլ վայրերից մազապուրծ փախած առաջին հայ բնակիչները։ Գոմք համայնքը գտնվում է ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Վայքի տարածաշրջանի, Ախտա գետի ափամերձ լանջերի վրա, ծովի մակարդակից 1800մ բարձրությամբ: Այն գտնվում է մարզկենտրոնից 35 կմ հեռավորության վրա։ Սահմանակից է Զառիթափ և Արտավան համայնքներին և Նախիջևանին։ Բնակչությունը հինականում զբաղվում է անասնապահությամբ ու հողագործությամբ։
Համայնքում գործում է դպրոց, բուժկետ։

Խնձորուտ
Բնակավայրը գտնվում է ՀՀ Վայոց ձորի մարզի հարավ-արևմտյան հատվածում, սահմանակից է մարզի Նոր Ազնաբերդ, Մարտիրոս, Գնիշիկ գյուղերին և Նախիջևանի Հանրապետությանը։
Գյուղը հիմնադրվել է 1827թ. ռուս-պարսկական Գյուլիստանի պայմանագրի համաձայն՝ Պարսկաստանից հայ ազգաբնակչության ներգաղթի արդյունքում։
Չնայած բնակլիմայական անբարենպաստ պայմաններին (սակավաջուր, չոր կիսատափաստանային հողերի) գյուղն աստիճանաբար զարգանում է և ապահովում բնակչության աճ։
Մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը գյուղը պատկանել է Նախիջևանի նահանգի Շարուր Դարալագյազ գավառին։
Խնձորուտը հարևան գյուղերից կտրված շուրջ 20 կմ-ով և թշնամու (Նախիջևանի) դեմ հանդիման ունի շուրջ 25կմ սահման։
Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը եղել է անասնապահությունը և հողագործությունը։
Գյուղն ունի դպրոց, բուժկետ։
Մարտիրոս
Մարտիրոսը մեկն է Վայոց ձորի, ինչպես նաև ողջ Հայաստանի այն սակավաթիվ գյուղերից, որի հիմնադրման ստույգ տարեթիվը և հիմնադրողների անունները պահպանվել են։ Այդ կարևոր տեղեկությունը արձանագրված է գյուղամիջի մեծ աղբյուրի մոտ 1283թ. վարդագույն գրանիտից կանգնեցված երեք մետրից ավելի բարձրություն ունեցող գեղաքանդակ խաչքարի վրա` ներքևում հետևյալ արձանագրությամբ.
<<Ես` Դեղիկի որդի Մխիթարս, Իշխանաց իշխան Պռոշի և նրա որդի Հասանի հրամանով, 1283թ. շինեցի Մարտիրոս գյուղը և կանգնեցրի այս խաչքարը սուրբ վկայարանի (եկեղեցու) դռան առջև, ի բարեխոսություն և իմ ամուսին Մամջրին և իմ որդի Ղարիբ Շահին և իմ դուստր Ռուզաքանին, ովքեր որ ընթերցեք, հիշեցեք մեզ։ Շինվեց Շնորհավորի ձեռքով>>։
Փաստերը վկայում են, որ Մարտիրոսը Պռոշ իշխանի հրամանով կառուցվել է ոչ թե ամայի վայրում, այլ վերակառուցվել է մի գյուղ, որը ունեցել է իր բնակիչները։
Մարտիրոսը, իր ավելի քան 700 տարվա պամության ընթացքում, թողել է բազմաթիվ պատմական ու մշակութային արժեքներ։
Մարտիրոսի ամենանշանավոր ճարտարապետական հնությունը 13-րդ դարի վիմափոր Սուրբ Աստվածածին վանքն է, որը գտնվում է գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևելք, Նզար սարի ստորին հատվածում, որտեղից սկիզբ են առնում սառնորակ աղբյուրները։ Վանքն ամբողջությամբ կերտված է Նզար սարի ներսում, ստորգետնյա լեռան մեջ։ Ըստ պահպանված արձանագրությունների, վանքը 1286 թվականին կառուցել է Մարտիրոս Վարդապետը, իսկ ճարտարապետն է եղել քարագործ Գրիգորիկը։
Վիմափոր եկեղեցին Գեղարդից հետո ամենանշանավոր և խոշոր ժայռափոր ճարտարապետական համալիրն է Հայաստանում, իսկ ներքին հնչեղությամբ այն առաջինն է հայ եկեղեցական շինարարության մեջ` իր կառուցողական բարձր արվեստով։
Սահմանակից բնակավայրերն են` հյուսիս-արևելքից` Զառիթափը, հարավ-արևմուտքից` Սերսը, Խնձորուտը, հարավ-արևելքից սահմանակից է Նախիջևանի հանրապետությանը։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից 33կմ, Վայք քաղաքից 20կմ, մայրաքաղաքից` 155կմ։
Գյուղի տարածքը բաժանված է երկու ենթագոտիների` չոր լեռնատափաստանային
և բարձր լեռնատափաստանային։
Կլիման մեղմ է, զով ամառներով և ցուրտ ձմեռներով։ Համայնքի տարածքը կտրտված է բազմաթիվ ձորերի և ձորակների խիտ ցանցով։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմում է` ամենաբարձրը` +37oC, ամենացածրը` -31oC, տեղումների տարեկան քանակը՝ 556մմ, ձյունածածկ օրերի թիվը՝ 124 օր։
Համայնքի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ և անասնապահությամբ։ Համայնքն ունի մշակույթի տուն, գրադարան, փոստի բաժանմունք, բուժկետ, դպրոց և կապի բաժանմունք։
Նոր Ազնաբերդ
Նոր Ազնաբերդը (նախկինում Գյուլիստան) կառուցվել է 1949 թվականին, բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով:
1988թ. հայ-ադրբեջանական դեպքերից հետո այն վերաբնակեցվել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Զնաբերդ գյուղից Հայաստան փախած հայերով:
Գյուղի ընդհանուր տարածքը կազմում է 1191 հա, ունի 44 բնակելի տուն և 169 բնակիչ:
Գյուղի միջով անցնում է Ջահուկ և Լվիս կոչվող գետակները: Գյուղը սահմանակից է Նախիջևանի Բզկով գյուղին, որի հետ ունի մոտ 5կմ սահման, սահմանակից է նաև մարզի Խնձորուտ և Սերս գյուղերին: Մարզկենտրոնից հեռու է 46կմ, ծովի մակերևույթից բարձր է 1630մ:
Գյուղը կրթական հաստատություն չունի, երեխաները հաճախում են հարևան Խնձորուտ գյուղի դպրոց:
Սարավան
Սարավանը վերաբնակեցվել է 1988թ-ին։ Նախկինում` 781թ-ին Սարավան գյուղի տարածքում է գտնվել Թերփ բնակավայրը։ Գյուղի տարածքում կան հին խաչքարեր և գերեզմանաքարեր։ 1988թ-ից գյուղը բնակեցվել է երիտասարդ ընտանիքներով։ Այն կազմված է երեք բնակավայրերից` Սարավան, Սարալանջ և Ուղեձոր
Սարավան գյուղը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1600 մ բարձրության վրա։ Լեռնային գյուղ է, շրջափակված է գեղեցիկ անտառներով։ Համայնքի տարածքով է անցնում Երևան-Մեղրի միջպետական մայրուղին, որի աջ և ձախ կողմերում են գտնվում Սարավան և Սարալանջ գյուղերը։
Հեռավորությունը մարզկենտրոնից 35 կմ է, Վայք քաղաքից` 18կմ։ Համայնքը սահմանակից է Վայոց ձորի մարզի Արտավան, Գնդեվազ և Սյունիքի մարզի Գոռայք համայնքներին։
Գյուղում հիմնվել են նոր այգիներ, բնակչության մեծ մասն զբաղվում է անասնապահությամբ։
Սերս
Սերս գյուղը ՀՀ Վայոց ձորի մարզի բարձր լեռնային և սահմանմերձ բնակավայրերից է։ Սերսն ունի հին ու վաղեմի պատմություն։ Հիմնադրման տարեթիվն անհայտ է։ Հայտնի է , որ գյուղը պատկանելիս է եղել պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգին։ Պահպանվում է գյուղի եկեղեցին, որի հիմնադրման տարեթիվը նույնպես անհայտ է։ Սակայն հայտնի է, որ եկեղեցին վերանորոգվել է 1525 թվականին։ Գյուղի բնակիչները 1604 թվականին գաղթվել են Շահ Աբասի կողմից։ Գյուղը վերաբնակեցվել է 1828 թվականին, պապերը Պատմական Հայաստանի Սալմաստ գավառի Սաֆրա գյուղից գաղթած հայ ընտանիքներով։
Սերսը, լինելով սահմանամերձ գյուղ, 1988-1994 թվականներին նորից հայտնվել է պատերազմական իրավիճակում`, սակայն իր բնակիչների վճռականության շնորհիվ դարձել է անխոցելի մի ամրոց։ Համայնքի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Համայնքն ունի դպրոց, բուժկետ և կենցաղսպսաարկման այլ կառույցներ:
 

 

← Վերադառնալ ցուցակին

Բաժանորդագրում նորություններին

Տեխնիկական դիտողություններն կարող եք ուղարկել կայքի վեբ-մաստերի էլեկտրոնային փոստին: Կայքը պատրաստված է Helix ընկերության կողմից:
Վերջին թարմացումը՝ 2017-05-25 16:54:31