Պաշտոնական էլ. փոստ

(միայն www.e-citizen.am համակարգով ծանուցումների համար)

Տպել

Համայնքներ

Համայնքի մասին

Ջերմուկ

Մակերես` 39996,22կմ2

Բնակչություն` 10186

Ջերմուկ համայնքը կազմավորվել է <<Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին>> ՀՀ օրենքում 2016 թվականի հունիսի 17-ին կատարված փոփոխության արդյունքում՝ ՀՀ Վայոց ձորի Ջերմուկ քաղաքային և Գնդեվազ, Կարկրաշեն, Կեչուտ, Հերհեր գյուղական համայնքների միավորումից ։
Համայնքի կենտրոնը Ջերմուկ քաղաքն է։
<<Տեղական ինքնակառավարման մասին>> ՀՀ օրենքի 84 հոդվածի(Անցումային դրույթներ), 14-րդ մասի համաձայն, համայնքի տեղական ինքնակառավարման մարմինների(Համայնքի ղեկավար և ավագանի) ընտրությունները կայացել են 2016 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 8-ից տեղական ինքնակառավարման նոր մարմինների լիազորությունները մտել են ուժի մեջ։
Առողջարանային, զբոսաշրջային գոտիներով ու քաղաքներով հարուստ Հայաստանում իր ուրույն տեղն է գրավում Վայոց ձորի մարգարիտը` Ջերմուկ քաղաքը: Այն ծվարել է անտառոտ լեռների գրկում, ծովի մակերևույթից 2080 մ բարձրության վրա գտնվող ոչ մեծ սարահարթում, որը երկու մասի է բաժանվում Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճով: Քաղաքը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության հարավ-արևելյան մասում` Վայոց ձորի մարզում (պատմական Սյունիք նահանգի Վայոց ձոր գավառի տարածքում): Բնակավայրը հիշատակվում է սկսած 13-րդ դարից` պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի <<Պատմություն նահանգին Սիսական>> աշխատության մեջ: Սակայն քաղաքի տարածքում գտնվող հին կիկլոպյան ամրոցի և 8-րդ դարի եկեղեցու ավերակներն ու մնացորդները խոսում են այն մասին, որ հանքային ջրերի ակունքների մոտ գտնվող Ջերմուկ բնակավայրը գոյություն է ունեցել շատ վաղուց :
Ջերմուկի կազդուրիչ հանքային ջրերը դեռ շատ հնուց օգտագործվել են ինչպես հասարակ ժողովրդի, այնպես էլ ՍյունÛաց իշխանների կողմից` ամենատարբեր հիվանդությունների բուժման նպատակով: Այդ մասին են վկայում միջնադարում կառուցված լողավազանի մնացորդները, որոնք վերակառուցվել և վերականգնվել են 1860-ական թվականներին ցարական պրիստավ Գևորգ Խանագյանի կողմից և այժմ էլ ժողովրդը լողավազանի մասին խոսելիս օգտագործում է նաեւ <<Պրիստավի գյոլ>> անվանումը: Չնայած պատմական հարուստ անցյալին, այսօրվա նոր քաղաքի հիմքը դրվել է միայն 1940 թվականին` առաջին առողջարանի կառուցման ավարտով: Հետագա տարիներին Ջերմուկը կառուցվել ու կառուցապատվել է, ստեղծվել են բոլոր հնարավորություններ, ինչպես բնակչության, այնպես էլ հովեկների ակտիվ հանգստի, առողջության վերականգնման և զբոսաշրջության համար: 1967 թվականին քաղաքը ձեռք է բերել հանրապետական նշանակության քաղաքի, իսկ 1970 թվականին` համամիութենական նշանակության առողջարանի կարգավիճակ: 1980-ականներին քաղաքն ուներ շուրջ 10000 բնակիչ, շուրջ 2000 մահճակալով առողջարանների ու պանսիոնատների ցանց ` ակտիվ հանգստի և բուժման համար նախատեսված բոլոր ենթակառուցվածքներով ու ծառայություններով: Օբյեկտիվ պատճառներով առողջարանային քաղաքի ակտիվ կյանքը 1990-ականներից մեծ տեղատվություն ապրեց, որը սկսեց աշխուժանալ նշված տասնամյակի վերջերից: Այժմ քաղաքի առողջարանային և զբոսաշրջային համալիրը հարստացվել է ու գործում է շուրջտարյա:
Երևանի հետ տրանսպորտային կապը իրականացվում է երկու ավտոմայրուղիներով, որոնցից <<Ջերմուկ-Երասխ-Երևան>> մայրուղին ավելի կարճ է և կազմում է շուրջ 170կմ: Քաղաքը Երևան-Գորիս-Ստեփանակերտ մայրուղուց գտնվում է 24 կմ հեռավորության վրա: Ջերմուկը ոչ միայն բազմաթիվ լեգենդների բնաշխարհ է, այլ նաև քաղաքում ու մերձակայքում սփռված բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններով ու տեսարժան կառույցներով, արկածային տուրիզմի սիրահարներին ձգող բազմաթիվ անդնդախոր ձորերով ու բարձր ժայռերով, քարանձավներով ու որսատեղիներով (Արփա- Սևան թունել, Կեչուտի ջրամբար, Գնդեվանք, Վարդանի քար, Գլաձորի միջնադարյան համալսարան, Նորավանքի համալիր և այլն) հարուստ հանգստավայր:
Քաղաքի մշակութային կյանքը
Ջերմուկն իր ակտիվ մասնակցությունն ունի շախմատային բազմաթիվ առաջնությունների ու հուշամրցաշարերի անցկացման գործում, որոնցից մի քանիսը դարձել են բարի ավանդույթ: 2006 թվականից սկսած Ջերմուկում են անցկացվում շախմատի միջազգային պատանեկան մրցաշարերը: 2007 թվականից սկսած Ջերմուկում անցկացվում են մի շարք միջազգային մրցաշարեր և առաջնություններ, որոնց թվում նաև` Կարեն Ասրյանի և Ստյոպա Ավագյանի անվան միջազգային հուշամրցաշարը:
Ջերմուկում կա երկու հիմնական և մեկ ավագ դպրոց, երկու արվեստի մանկական դպրոց, սպորտդպրոց, շախմատի դպրոց, մանկապարտեզ և կենտրոնական գրադարան:
Ջերմուկում գործում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահի մասնաճյուղը, որը հիմնադրվել է 1973թ-ին: Ցուցադրվում են կերպարվեստի հայ վարպետների (Մարտիրոս Սարյան, Արա Սարգսյան, Սարգիս Մուրադյան, Արա Հարությունյան, Կալենց ամուսիններ, Հակոբ Հակոբյան, Ռուդոլֆ Խաչատրյան և այլոք) գեղանկարչական, գրաֆիկական և քանդակագործական աշխատանքները: Պարբերաբար փոփոխվում են ցուցանմուշները և կազմակերպվում են անհատական ցուցահանդեսներ: Հասցեն` ք, Ջերմուկ, Չարենցի 1 (<<Թուրիս>> առողջարանի հարևանությամբ):
1997 թվականի սեպտեմբերի 27-ին կնքված պայմանագրի համաձայն Ջերմուկը և ֆրանսիական Սան-Ռաֆաել քաղաքները քույր քաղաքներ են: Կատարվում են բարեկամական փոխայցելություններ:
Ջերմուկի ճոպանուղին
Հատկապես գեղեցիկ է ջերմուկյան ձնառատ, փափուկ և արևոտ ձմեռը: Հարկ է նշել, որ արևոտ ու պայծառ օրերի քանակով քաղաքը նախկին միութենական առողջարանների մեջ զբաղեցնում էր առաջին տեղերից մեկը: Ձմեռային հանգստի, բուժման, մարզաձևերի համար բարենպաստ կլիմայական ու բնական պայմանների առկայությունը միշտ դեպի առողջարանային քաղաք է ձգել ձմեռային հանգստի սիրահարներին:
Ջերմուկի ճոպանուղին կառուցվել է 2007թ աշնանը ավստրիական Leitner կազմակերպության կողմից: Ճոպանուղու երկարությունը 1000 մ է: Ներքևի և վերևի հենասյուների միջև եղած բարձրության տարբերությունը 400մ է: Ամենաբարձր կետը գտնվում է 2480մ բարձրության վրա, որտեղ գործում է ռեստորան-սրճարան: ՈՒնի 2 սահուղի: Առաջինի երկարությունը 1450մ է, երկրորդինը`1550մ: Տեղերի թիվը `200:
Քաղաք առողջարանը այսօր հանգստացողներին ու զբոսաշրջիկներին է առաջարկում առողջարանների, հյուրանոցների, ըմպելասրահի, լողավազանների, մարզահրապարակների, հասարակական սննդի օբյեկտների, բարերի ու սրճարանների ծառայությունները:
Այժմ Ջերմուկում գործում են հետևյալ առողջարաններն ու հյուրանոցները .
<<Արմենիա>> առողջարան
<<Օլիմպիա>> առողջարան
<<Ջերմուկ աշխարհ>> առողջարան
<<Թուրիս>> առողջարան
<<Գլաձոր>> առողջարան
<<Արարատ>> առողջարան
<<Նաիրի>> հյուրանոց
<<Վերոնա>> հյուրանոց
<<Անուշ>> հյուրանոց
<<Լայֆ>> հյուրանոց
<<ԵՎմարի>> հյուրանոց
<<Կասկադ>> հյուրանոց
<<ԱՆԻ>> հյուրանոց

Համայնքի կազմի մեջ մտնող բնակավայրերը այբբենական հերթականությամբ՝


Գնդեվազ
Գնդեվազը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի ձախակողմյան բարձր սարավանդի վրա,Երևան-Ջերմուկ նոր խճուղու ձախ կողմում, ծովի մակարդակից 1850 մետր բարձրության վրա։ Գնդեվազի շուրջ բարձրացող ոչ բարձր լեռները նրա տեղը դարձնում են մի գեղեցիկ ամֆիթատրոն։ Մարզկենտրոն Եղեգնաձորից հեռու է 30 կմ, մայրաքաղաք Երևանից հեռավորությունը` 163 կմ։ Մոտ քաղաքը Ջերմուկն է, որից հեռավորությունը 12 կմ է։ Բնակիչները հայեր են։
Գնդեվազը պատմական Հայաստանի Սյունիք աշխարհի Վայոց Ձոր գավառի հնագույն բնակավայրերից է։ Մեզ հասած առաջին գրավոր հիշատակությունը Սիսական տան մեծ պամիչ Ստեփանոս Օրբելյանինն է, ուր ասվում է, որ Սյունաց Սոփի իշխանուհին Վայոց Ձորի ակ Գնդեվանք եկեղեցին կառուցելու հետ ( 936 թ.) հիմնել է նաև համանուն գյուղը և նվիրել վանքին։ Չնայած պատմիչի այս տեղեկությանը` տարածքի պատմամշակութային որոշ հուշարձաններ թույլ են տալիս պնդելու, որ բնակավայրը շատ ավելի հին է։
Պատմական հնություններից են Գնդեվազում գտնվող Ս.Աստվածածին քարաշեն եկեղեցին (1686թ.) և 11-րդ դարի ջրանցքը։ Գնդեվազի ջրանցքը կառուցվել է 1008 թվականին, Սյունիքի Վասակ թագավորի ժամանակ։ Վանքի վանահայր Սարգիսը Դիտավոր լեռան վրայից Ձկնարած գետի ակունքից ջուր է բերել տալիս։ Ջրանցքի երկարությունը 22 կմ է։ Այն ժամանակներում ջրանցքի ջրով ոռոգվել են մոտ 400 հա վանքապատկան հողեր, այժմ` մոտ 1000 հա։
Գնդեվազի այժմյան վարչական տարածքում պահպանվել են պատմական մի քանի բնակատեղիների ավերակներ, որոնց ուսումնասիրությունը կարևոր է։
Գյուղի ներկայիս բնակիչների նախնիները 19-րդ դարի առաջին կեսին Պարսկաստանի Խոյ և Սալմաստ գավառներից Վայոց ձորի Խաչիկ, Գնիշիկ, Արենի գյուղերում վերաբնակված, ապա մասամբ Գնդեվազ տեղափոխված բնակիչների սերունդներն են։ Մի քանի տոհմերի նախնիներ ներգաղթել են 20-րդ դարի սկզբներին այլ տեղերից։
Արխիվային նյութերից հայտնի է, որ 1873 թ. գյուղն ունեցել է 303 բնակիչ, իսկ ներկայումս ունի 1000-ից ավելի բնակիչ։
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Գյուղն ունի դպրոց, բուժկետ, մշակույթի տուն։
Գյուղում գործում է կենցաղային ծառայության 1 և առևտրի 5 կետեր։
Կարմրաշեն
Կարմրաշեն (նախկինում` Քյոթանլի, Քյոթանլու) գյուղը գտնվում է ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Վայքի տարածաշրջանի հյուսիս-արևմտյան կողմում գտնվող Վայոց լեռան ստորոտում, Հերհեր գետի վերին հոսանքի բարձրադիր սարավանդում։ Ծովի մակարդակից բարձր է 2060 մ։ Սահմանակից է` հյուսիս-արևելքից` Ջերմուկ, հարավ-արևելքից` Հերհեր, հարավ-արևմուտքից` Մալիշկա, հյուսիս-արևմուտքից` Գողթանիկ համայնքներին։ Շրջակայքում կան անտառակներ։
Մոտակայքում գտնվող հրաբխային խարամներն օգտագործվում են որպես շինարարական ավազ։ Տեղանքը քամոտ է։
Գյուղի հիմնադրման տարեթիվը ստույգ չէ։։ Գյուղի շրջակայքում կան հնավայրեր և պատմաճարտարապետական կոթողներ։ Գյուղից մեկ կմ հարավ-արևելք գտնվում է Պողոս-Պետրոս խաչքարը, հարավ –արևմուտքում խարաբաներ գյուղատեղին է, հյուսիս-արևմուտքում` Գենգարա գյուղատեղին։
Խաչքարերը վերաբերում են 10-13րդ դարերին։ Ղևոնդ Ալիշանը Կարմրաշենին է նույնացնում Սյունիք աշխարհի Վայոց Ձոր գավառում հիշատակվող Գուտենի գյուղը։ 1963 թ այստեղ հիմնվել էր բանավան` Արփա-Սևան ջրատարի բանվոր-ծառայողների համար
Այժմյան գյուղի տարածքը բնակեցվել է 1916 թ-ից 1925 թ-ն Նախիջևանի Բադամլու գյուղից ներգաղթածներով, ինչպես նաև Գնդեվազից, Վերնաշենից և այլ վայրերից եկածներով։
Նույն շրջանում հարևան տարածքներից Կարմրաշեն են տեղափոխվել նաև ադրբեջանցիներ։
1988 թ-ին գյուղի ադրբեջանցի բնակչությունը տեղափոխվեց Ադրբեջան, իսկ նրանց փոխարեն գյուղ ներգաղթեցին մեծ թվով ադրբեջանահայեր, որոնց մեծ մասը հետագա տարիներին տեղափոխվեց այլ բնակավայրեր։
ՀՀ անկախությունից հետո գյուղի երիտասարդության նախաձեռնությամբ տեղանունները, որոնք ունեին թուրք-արաբա-պարսկական ծագում, վերանվանվեցին Կարմրաշենցի ճանաչված և նշանավոր մարդկանց անուններով. այդ վայրերում կառուցվեցին հուշաղբույրներ։
2001 թ-ի մարդահամարի տվյալներով գյուղում բնակվել է 318 մարդ, 2010 թ-ի տվյալներով` 289 մարդ։
Համայնքի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ, ինչպես նաև հացահատիկների և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։
Գյուղն ունի դպրոց, ակումբ, գրադարան, հեռախոսային ցանց, բուժկետ, խանութ։

Հերհեր
Հերհեր գյուղը գտնվում է Արփա գետի համանուն վտակի միջին հոսանքում, գետակի աջ ափին, Վայոց սար լեռան հարավային լանջին: Հեռավորությունը Երևան-Գորիս ավտոմայրուղուց 12 կմ է, Վայք քաղաքից դիրքով՝ հյուսիս-արևելք, Ջերմուկ քաղաքից՝ արևմուտք: Ծովի մակերևույթից համայնքի բարձրությունը 1500-1750 մ է, գյուղամիջյան հրապարակում՝ 1650մ: Գյուղական համայնքին պատկանող մերձակա լեռնագագաթների բարձրությունն անցնում է 2600 մետրից: Կլիման ցամաքային է, ամռանը՝ 25-280C, առավելագույնը՝ 370C, ձմռանը՝ -7-ից -80C, նվազագույնը՝ -200C: Տեղումները սակավ են, հիմնականում՝ գարնանը: Ամառները շոգ են, սակավանձրև, ձմեռները` ձյունառատ:
Գյուղի տարածքը սահմանային է, հրաբխային բարձրավանդակի և ծայքաբեկորավոր լեռների տարածվածության առումով, այդ պատճառով հողի տիպերը բազմազան են: Վայոց սար հանգած հրաբխային կոնի հարավային լանջերը հիմնականում ավազային են, գյուղի տարածքում շատ են ավազահանքերը: Ուսումնասիրված ապարատեսակներից տարածված են բազալտը, գրանիտը, պեռլիտը, մարմարը: Առկա են օբսիդիանի (վանակատ) պաշարներ:
Հողի վերին շերտերը բերրի են, սակայն դժվարմշակելի են ապառաժոտ տեղանքի պատճառով: Գյուղի հարավային և արևելյան մասերում առկա են սևահողեր և կարմրահողեր, մեծ տարածվածություն ունեն լեռնաշագանակագույն հողերը: Ձգված տեղադիրքի պատճառով հարավից հյուսիս գոյանում են լանդշաֆտների տարբեր տիպեր. գերակշռում են անտառային և լեռնատափաստանային լանդշաֆտները:
Բուսական աշխարհը հարուստ է: Հանդիպում են բազմաթիվ էնդեմիկ բուսատեսակներ` Հայկական լեռնաշխարհի համապատասխան բարձրության գրեթե բոլոր բուսատեսակները: Գյուղի տարածքն աչքի է ընկնում դեղաբույսերի, բուժիչ խոտաբույսերի հարուստ պաշարով: Կենդանատեսակները ևս բազմազան են: Հերհերի տարածքում և նախախորհրդային, և խորհրդային տարիներին, և ներկայումս մշտապես գոյություն են ունեցել հատուկ պահպանվող տարածքներ: Վայրի կենդանատեսակներից հանդիպում են գայլ, աղվես, արջ, վարազ, հանդիպում են նաև օձերի ու մողեսների բազմաթիվ տեսակներ: Թռչուններից տարածված են լորը, կաքավը, ագռավը, կաչաղակը, ճնճղուկը, չվող թռչուններից ամենատարածվածը սարյակն է: Հերհեր համայնքի աշխարհագրական տարածքում են գտնվում բնության հետևյալ հուշարձաններն ու պահպանվող տարածքներն ու արգելավարերը .
- Վայոց սար (Դալիկ թափա) հրաբխային կոնը, բարձրությունը` 2581 մ, խառնարանի խորությունը՝ 130 մ,
- <<Հերհեր>> ջրվեժը - գյուղից 2,5 կմ հյուսիս,
- <<Սուրբ Գևորգ>> աղբյուրները – գյուղից հարավ,
- <<Հերհերի նոսր անտառներ>> արգելավայրը (հանդիսանում է հատուկ պահպանվող տարած):

Պատմական տեղեկությունները Հերհեր գյուղի վերաբերյալ հարուստ չեն: Գյուղի տարածքում առկա են մի շարք բնակավայրեր, որոնց ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ գյուղը բնակեցված է եղել շատ վաղուց: Դա է պատճառը, որ բազմաթիվ են հանրապետական նշանակության պատմամշակութային հուշարձանները: Վաղ միջնադարում այն արդեն կարևոր նշանակություն ունեցող բնակավայր էր: Պահպանվել են գյուղի Հերհեր, Երերն, Երերան անվանումները: ¼աքարյանների իշխանապետության շրջանում (12-13-րդ դարեր) այն եղել է Օրբելյանների վասալ Շահուռնեցիների նստավայրը: Հերհերում է ծնվել միջնադարի խոշոր մտածող, րաբունապետ Գրիգոր Տաթևացին (աշխարհիկ անունը՝ Խութլուշահ): Գյուղից հյուսիս-արևելք գտնվող Սուրբ Սիոն մենաստանը (վանական համալիր՝ կառուցված 11-13-րդ դարերում) հռչակված է եղել իր կրթական գործունեությամբ: Այդ մենաստանի տարածքում կան միջնադարյան ճարտարապետության ու խաչքարագործության եզակի նմուշներ: Գյուղի արևելյան մասում են գտնվում Կապույտ բերդ կոչվող ամրոցը և Սբ. Գևորգ մատուռը: Վերջինիս տարածքի հողը մինչև հիմա էլ հայտնի է մաշկային հիվանդություններ (էկզեմա) բուժելու հատկությամբ:
Գյուղի ողջ տարածքում բազմաթիվ են մատուռները, խաչքարերը, միջնադարյան կառույցների մնացորդները: Ավելի ուշ շրջանում՝ Շահ-Աբասի արշավանքների ժամանակ գյուղը ենթարկվել է տեղահանության, սակայն գյուղացիների մի մասը փրկվել է բռնագաղթից՝ ապաստանելով գյուղից 3 կմ հյուսիս գտնվող քարանձավում, որը մինչև հիմա կոչվում է <<Սյուրգուն>> (թյուրք լեզուներում՝ աքսոր, գաղթ): Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո գյուղ են ներգաղթել հայեր Պարսկահայաստանի Խոյի ու Սալմաստի գավառներից: Այդ պատճառով գյուղի բնակչության մեջ տարածված է եղել երեք բարբառ: Խոսվածքում առավելություն ունի <<Կըլա>> ճյուղը, որը Արարատյան բարբառի ենթաճյուղ է: Նախախորհրդային տարիներին գյուղում բնակվել են նաև թուրք-ազերիներ, և ազգամիջյան բազում բախումներ են հայտնի: 1940-ական թվականներին նրանց մեծ մասը արտագաղթել է: 1990-ական թվականների սկզբին ընդամենը մեկ ընտանիք է մնացել, որի հեռանալուց հետո Հերհերի բնակչությունը միատարր է:
 

 

← Վերադառնալ ցուցակին

Բաժանորդագրում նորություններին

Տեխնիկական դիտողություններն կարող եք ուղարկել կայքի վեբ-մաստերի էլեկտրոնային փոստին: Կայքը պատրաստված է Helix ընկերության կողմից:
Վերջին թարմացումը՝ 2017-05-23 14:56:30